Il-faham.
Il-faham huwa l-aktar medju maghruf u ntuzat ghal filtrazjoni kemikali. Huwa jigi ntuzat biex inehhi polutanti organici li ma jistghux jigu mnehhija bil-filtrazzjoni biologica u mekkanika. Huwa jassorbi wkoll elementi bhal ma huma il-pesticijdi, nikotina, fwejjah etc, li jkunu dahlu mill-wicc tal-ilma ta’ l-akkwarju. Immagina il-faham bhala sponza li tassorbi kollox li jkun hemm fl-ilma, kemm dak tajjeb kif ukoll dak li hu hazin sakemm titlef l-efficjenza taghha. Meta bdejt infittex u naqra fuq dan il-faham biex nifhem aktar fuqu kif verament jahdem sibt hafna opinjonijiet differenti. Parti kbira tal-kittieba jaqblu ma hafna affarijiet izda hemm affarijiet ohrajn li huma argumentativi u hemm diversi opinijonijiet fuqhom. Issa jien ha nitkellem mill-esperjeza tieghi u ma’ dak li naqbel mieghu. Jista jaghti l-kaz li ma taqblux mieghi fuq xi affarijiet. Li naf zgur hu li dan huwa suggett vast u kumplikat hafna aktar minn kemm wiehed jista jahseb. Wahda mill-affarijiet li hafna jaqblu maghha hija li meta tuza dan il-medju, l-ahjar li tuzah ghal ftit zmien u kif ma jibqax efficjenti tibdlu mill-ewwel. Dan normalment jigi ezawrit wara anqas minn xahar. L-efficjenza tieghu fil-bidu tkun massima pero’ mbaghad tibda tbatti ftit ftit. Dan la darba jitlef l-efficjenza ma jistax jerga’ jigi attivat bl-uzu tal-apparat li nsibu id-dar. Hemm bzonn shana hafna hafna ikbar minn dik tax-xemx jew fran biex terga’ tattivah. Meta l-faham jigi f’punt li ma jistax jassorbi aktar, dan ghandu jigi mibdul ma’ ammont gdid. Indikazzjoni ta’ dan huwa il-lewn safrani ta’ l-ilma. Dan l-isfar huwa kagun tal-faham li ma jkunx kapaci jassorbi aktar affarijiet li jkunu qed jikagunaw dan. Dan is-sinjal mhux dejjem ikun car. Jista jaghti l-kaz li l-ilma jkun car kristal u xorta jkun hemm affarijiet hziena mhux visibli ghal ghajnejn. Huwa importanti hafna li meta tuza il-faham, l-ilma jghaddi qabel minn filtru irqiq hafna. L-ahjar xi haga ifjen mit-tajjar biex b’hekk ittawal l-efficjenza tal-faham. Jiena nhobb nitfa il-faham go tights fin hafna. La darba il-faham ikun mimli dan mhux ha jerhi l-ura il-particeli assorbiti go l-ilma. Izda mhux kulhadt jaqbel ma dan. Hawn hafna li jemnu li jekk tibdel l-ilma bla ma tibdel il-faham dan jibda jerhi l-ura gol-ilma. Dan jaghmel sens u ghalhekk nahseb li wiehed ghandu jibdel il-faham meta jibdel l-ilma. L-ammont ta faham li trid tuza jvarja minn akkwarju ghal iehor. Trid taghmel qisu ponn ma kull 50 gallun. Il-frekwenza ta’ kemm tbidel hija ukoll dipendenti hafna mid-daqs u l-arrangament tal-akkwarju. Xi affarijiet li ghandek tkun taf fuq il-faham:
- Il-faham inaqqas l-ossignu. Dan jista jkun gravi meta tuza ammont kbir. Tista tevita dan bili thallih ghal xi sieghat go l-ilma nadif qabel titfu fil-filtru.
- L-uzu tal-faham jista zzid il-livell tal-fosforat fl-akkwarju. Tista’ tiddetermina kemm billi titfu go l-ilma u taqra il-livel tal-fosforat fl-ilma qabel u wara xi sieghat. Jekk il-livell ikun gholi ghandek tipprova ditta ohra. Livell gholi ta’ fosforat jirrizulta f’alga. Dak il-faham li jkun mahsul fl-actu huwa l-ahjar ghax ma jvarjax il-pH u normalment ma jerhux fosforat.
- Il-faham jassorbi il-medikazzjonijiet li titfa’ fl-akkwajum, specjalment l-antibiotici. Ghalhekk, dan ghandu jitnehha qabel timmedika. Wara li l–hut ikunu fiequ ghandek tuza faham gdid biex tnehhi il-medicini. Hafna medikazzjonijiet jaghmlu hafna hsara lill-bacteria tal-filtru. Ghalhekk, m’ghandekx tuzhom fl-akkwarju principali jekk ikollok huta wahda marida, izda ghandek titfa’ l-huta go akkwarju ghaliha u tittratalilha biss.
- Tinkwetax fuq tracci ta’ mard fl-akkwarju principali ghax jekk taghmel hafna tibdil tal-ilma tnehhihom. Hut b’sahhtu f’ilma b’kundizzjoni tajba jista jiggieled il-mard. Fil-fatt jekk titfa il-medikazzjoni u taffetwa il-bacteria u ma tfejjaqx il-hut tista’ tiggrava is-sitwazzjoni ghax jimirdulek anke dawk il-hut f’sahhithom. Jekk vera jkollok bzonn titfa’ il-medicina go l-akkwarju, wara trid tnehhih, Uza il-carbon sa kemm immur. Nehhi il-carbon u ibqa ibdel l-ilma sa kemm l-akkwarju jerga jistabilixi. Taghmel ukoll tajjeb jekk fil-filtru tal-akkwarju taghmel xi tajjar jew ceramika li jkunu qeghdin jigu ntuzati go filtru ta’ akkwarju stabilit u f’kundizzjoni tajba biex b’hekk terga taghti spinta lill-bacteria.
- Meta tuza il-faham f’akkwarju bil-pjanti tista tnaqqas xi elementi bzonnjuzi biex il-pjanti jikbru. Ghalhekk ghandek toghqod attent u ma tuzax il-hin kollu jew izzid fertilisers bizzejjed biex il-pjanti jkollhom bizzejjed.
Meta tigi biex tixtri il-faham ghal akkwarju ma tridx taqbad u tixtri l-irhass jew l-ewwel wiehed li ssib. Hafna jahsbu li ghax ikunu sabu borza kbira u bi ftit flus ikunu ghamlu akkwist. Fil-verita ma jkunu ghamlu xejn. Dawn il-boroz trasparenti ma jkollhomx informazjoni fuq il-faham u normalment ikunu ta’ kwalita inferjuri. Hemm hafna tipi ta faham u ghandek toqod attent x’tixtri u tara kif tmur bih. Jekk ir-rizultat ikun wiehed tajjeb, tista’ tibqa’ tuza lilu. Jien pruvajt diversi. Per ezempju il-faham tat-tropical sibtu tajjeb hafna. Naf li mhux facli tiddetermina jekk il-faham ikunx tajjeb imma jekk tikkonsidra ir-rizultati sew tista tinduna jekk ikunx qieghed jaghmel dak li tixtieq. Hafna individwi, meta jigu biex jixtru il-faham jiehdu qata’ minhabba il-prezz. Dan zgur mhux irhiss. Ghalhekk jiena nahseb li ghandu jintuza ghal ftit zmien biex tnehhi medikazzjoni, kulur minn bogwood, riha, u kimici hziena. Dan tista tghinnu aktar billi tbiddel parti mill-ilma aktar ta’ spiss.
Ernest